Τετάρτη, 3 Ιουλίου 2013

Σημειώσεις ιστορίας α λυκείου

Σημειώσεις ιστορίας α λυκείου


 ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Μπορούμε να τις διακρίνουμε σε γραπτές και σε αρχαιολογικά ευρήματα.
Άλλοι μελετητές προτιμούν το διαχωρισμό σε πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές. Η τυπολογία μπορεί να τις διακρίνει σε δημοσιευμένες και αδημοσίευτες, υλικές και άυλες.






ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΠΗΓΩΝ

ΠΗΓΕΣ

1)      Πρωτογενείς : ιστορικό υλικό που προέρχεται αυτούσιο από το άμεσο παρελθόν. Πχ ομιλίες πολιτικών προσώπων, ημερολόγια, νόμοι, αποφάσεις δικαστηρίων , σύγχρονοι ιστορικοί της εποχής που γράφουν. (Θουκυδίδης για Πελοποννησιακό Πόλεμο κτλ)
2)      Δευτερογενείς : ιστορικό υλικό που έχει υποστεί δευτερογενή επεξεργασία ή ανήκει σε μεταγενέστερο ιστορικό . ( Ένας σύγχρονος ιστορικός γράφει για τους Περσικούς Πολέμους .)



    Όταν επεξεργαζόμαστε μια πηγή απαντάμε στα παρακάτω ερωτήματα:


Γεγονός
Τι;
Πού;
Πότε;
Πώς ;
 
Πλαίσιο κειμένου: Γιατί; 
Αίτια;
Κίνητρα;
Περιστάσεις ;










ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΓΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ – ΠΛΟΗΓΗΣΗ

1)      ime.gr/chronos/gr
polioxni.wordpress.com









 

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΠΗΓΩΝ
 
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ
απομνημονεύματα,
γενεαλογίες,
ταξιδιωτικές εντυπώσεις,
βιογραφίες,
αλληλογραφίες,
δημόσια έγγραφα,
δημόσιες ομιλίες,
αφηγήσεις,
λογοτεχνικά έργα,
αρθρογραφία,
 
ΑΔΗΜΟΣΙΕΥΤΕΣ

Δημοτικά και κοινοτικά αρχεία,
ληξιαρχικά βιβλία και έγγραφα,
διοικητικά αρχεία,
σχολικά αρχεία,
αρχεία επιχειρήσεων,
προσωπικά αρχεία,
συμβολαιογραφικά έγγραφα.
ΗΧΗΤΙΚΕΣ

Ηχογραφημένες μαρτυρίες κάθε είδους,
τραγούδια,
δημόσιοι λόγοι,
μαγνητοφωνημένες ραδιοφωνικές εκπομπές
ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ

Επίκαιρα,
ιστορικές τηλεοπτικές εκπομπές,
ντοκιμαντερ,
δημοσιογραφικές εκπομπές σταθμών,
κινηματογραφικά έργα
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ

Πολυμέσα,
Διαδίκτυο,
ψηφιακοί δίσκοι
ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ

Μαρτυρίες,
συλλογές μαρτυριών.
Στατιστικοί πίνακες
ΤΟΠΙΟΥ

Τοποθεσίες,
τοπωνύμια,
δημόσια κτήρια,
ερείπια,
αναμνηστικά μνημεία,
μουσεία
ΧΑΡΤΕΣ
Τοπογραφικοί,
εμπορικοί,
ναυτικοί,
γεωφυσικοί,
πολιτικοί
Αντικείμενα τέχνης και καθημερινής ζωής.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ
Μεθοδολογία ανάλυσης πηγών
1. Τοποθέτηση της πηγής στο ιστορικό πλαίσιο.

- Ποιος είναι ο δημιουργός της και τι γνωρίζουμε για αυτόν;
- Πού και πότε δημιουργήθηκε;
- Ποιος υπήρξε ο σκοπός της δημιουργίας της;
- Ποιο το κοινό στο οποίο απευθυνόταν και τι γνωρίζουμε για αυτό;

2. Κατάταξη της πηγής

- Σε ποιο είδος ανήκει;
- Δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια των φαινομένων που περιγράφει; των πληροφοριών που διασώζει;
- Είναι μεταγενέστερη μαρτυρία; ποια η χρονική απόσταση; σε ποιες μαρτυρίες στηρίχθηκε;
- Που βρέθηκε; πού σώθηκε; πού βρίσκεται σήμερα; σε ποια κατάσταση;

3. Κατανόηση της πηγής
- Ποιο είναι το θέμα που πραγματεύεται;
- Ποιες είναι οι βασικές ιστορικές έννοιες που εμπεριέχονται;
- Ποια είναι η άποψη του δημιουργού για το θέμα;
- Ποιες αξίες ενυπάρχουν;
- Ποια προβλήματα επισημαίνονται;
- Ποιο αποτέλεσμα αναμένεται από το δημιουργό της πηγής;

4. Αξιολόγηση της πηγής

- Πόσο χαρακτηριστική της εποχής της είναι η πηγή;
- Πόσο γνωστή;
- Υπάρχουν άλλες πηγές αυτού του είδους;
- Διαφοροποιείται από άλλες πηγές της εποχής της;
- Διακρίνεται προκατάληψη; μεροληψία;
- Διασώζει την άποψη των νικητών; των ηττημένων; άλλων


ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ


  1ο Παράδειγμα


Η πόλη-κράτος
Χαρακτηριστικό γνώρισμα της πόλεως, όπως μας παρουσιάζεται αργότερα κατά την πλήρη διαμόρφωσή της, είναι η ανεξαρτησία της τόσο σε σχέση με άλλες κοινότητες (από την άποψη του «διεθνούς δικαίου», όπως θα λέγαμε, τηρουμένων των αναλογιών, σήμερα), όσο και ως προς την πολιτειακή της οργάνωση: η ανεξαρτησία στην πρώτη περίπτωση εκφράζεται με την έννοια ελευθερία, στη δεύτερη με την έννοια αυτονομία, που σημαίνει το δικαίωμα της πόλεως να ζει σύμφωνα με τους δικούς της νόμους. Εκτός από αυτά ένα άλλο ιδανικό της πόλεως ήταν η οικονομική αυτάρκεια, δηλαδή η δυνατότητα να εξασφαλίζει την διατροφή του πληθυσμού με τους δικούς της πόρους, χωρίς να εισάγει προϊόντα από αλλού -ιδανικό βέβαια που δεν ήταν πάντοτε εφικτό. Έτσι, κάθε πόλη με την γύρω περιοχή της αποτελούσε ανεξάρτητο κράτος, που σήμερα ονομάζεται συνήθως «πόλη-κράτος» ή καλύτερα «κοινότητα-κράτος», επειδή σύμφωνα με την αντίληψη των αρχαίων την πόλη δεν την αποτελούσαν τα τείχη και τα σπίτια, αλλά το σύνολο των πολιτών. Με τη συγκέντρωση του πληθυσμού η διοίκηση της πόλεως απέκτησε μεγαλύτερη συνοχή και αποτελεσματικότητα σε σχέση με τη διοίκηση του φυλετικού κράτους στο παρελθόν. Ενώ σ’ αυτό οι μεγάλες συνελεύσεις του φύλου γίνονταν σπάνια και για να πραγματοποιηθούν έπρεπε να υπερνικηθούν αρκετές δυσκολίες, οι κάτοικοι της πόλεως μπορούσαν, κάθε φορά που κρινόταν αναγκαίο, να «καλούνται» εύκολα σε συνέλευση (από το ρήμα «κκαλεῖν»).
Επειδή με τον τρόπο αυτό ικανοποιούνταν οι ανάγκες μιας έντονης πολιτικής και πολιτιστικής ζωής, την ανάπτυξη της πόλεως βρίσκουμε στις ανέκαθεν περισσότερο προηγμένες ανατολικές περιοχές της μητροπολιτικής Ελλάδας, ενώ στις δυτικές, δηλαδή στην Αιτωλία, Ακαρνανία κ.ά. εξακολουθούσε να υπάρχει η φυλετική οργάνωση, και ο πληθυσμός κατοικούσε σε φυσικές οχυρές θέσεις και χωριά.
Ulrich Wilcken, Αρχαία Ελληνική Ιστορία, σσ. 86-7.



2ο παράδειγμα




Η ίδρυση της συμμαχίας της Δήλου
Οι Αθηναίοι ανέλαβαν, έτσι, την αρχηγία με τη θέληση των συμμάχων εξαιτίας της έχθρας τους εναντίον του Παυσανία. Όρισαν ποιοι από τους συμμάχους έπρεπε να συνεισφέρουν χρήματα και ποιοι να προμηθεύσουν καράβια για την αντιμετώπιση των βαρβάρων. Σκοπός, έλεγαν, ήταν να λεηλατήσουν τις κτήσεις του Βασιλέως, αντίποινα για όσα είχαν πάθει. Για πρώτη φορά, τότε, οι Αθηναίοι διόρισαν Ελληνοταμίες που πήγαιναν και εισέπρατταν τον φόρο. Έτσι ονομάστηκε, τότε, η εισφορά. Το ύψος του πρώτου φόρου που ορίστηκε ήταν τετρακόσια εξήντα τάλαντα, ταμείο ήταν η Δήλος και οι συνελεύσεις της συμμαχίας γίνονταν στο Ναό.
          Αλλά στο διάστημα μεταξύ του μηδικού και του πελοποννησιακού πολέμου, οι Αθηναίοι, οι οποίοι στην αρχή ασκούσαν την ηγεμονία τους επάνω σε ισότιμους συμμάχους κι έπαιρναν αποφάσεις σε κοινά συμβούλια, σημείωσαν πολλή πρόοδο και στα πολεμικά και στη διακυβέρνησή τους, αναλαμβάνοντας δράση είτε εναντίον των Περσών είτε εναντίον των συμμάχων τους που αποστατούσαν είτε εναντίον των Πελοποννησίων εκείνων που βοηθούσαν τις αποστασίες. […]
          Οι λόγοι που προκαλούσαν τις αποστασίες των συμμάχων ήταν διάφοροι, αλλά κυρίως ήταν η καθυστέρηση στην πληρωμή του φόρου ή στην παράδοση καραβιών και καμιά φορά η λιποταξία, γιατί οι Αθηναίοι εφάρμοζαν αυστηρά τις συμφωνίες και γίνονταν φορτικοί, ασκώντας πίεση σε πολιτείες που δεν ήταν συνηθισμένες ούτε πρόθυμες να υποστούν θυσίες. Γενικά, οι σύμμαχοι δεν δέχονταν πια μ’ ευχαρίστηση την αρχηγία των Αθηναίων, οι οποίοι στις εκστρατείες δεν συμπεριφέρονταν πια σαν ίσοι προς ίσους με τους συμμάχους τους και μπορούσαν εύκολα να υποτάξουν τους αποστάτες.
Θουκυδίδης, Ιστορία Α, 96-97, 99 (μτφρ. Αγγ. Βλάχου)

Χρήσιμοι σύνδεσμοι:http://polioxni.wordpress.com/%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%B9%CE%BA%CE%B1/
και
http://www.e-history.gr/ του http://web.ime.gr/

Η Αίγυπτος

(Νείλος, πυραμίδες, ταρίχευση)




Χρονικά όρια:
τέλη 5ης χιλιετίας -
Χώρα:
βορειοανατολική Αφρική· πλημμύρες του Νείλου, Άνω (βόρειο τμήμα) και Κάτω Αίγυπτος.
Κοινωνία και Πολιτική οργάνωση:
θεοκρατικός χαρακτήρας του κράτους: φαραώ (επίγειος θεός), πανίσχυρο ιερατείο, γραφείς, στρατιωτικοί, ελεύθεροι πολίτες και δούλοι
Ιστορία:
- Προδυναστική περίοδος: συγκρούσεις μεταξύ διαφόρων φυλών
αρχές 3ης χιλ. ο Μήνης (ηγεμόνας της Άνω Αιγύπτου) ενώνει τα βασίλεια και αρχίζει η ιστορία της Αιγύπτου
- Αρχαίο (3000-2000, Μέμφιδα): κατάκτηση Νουβίας, πυραμίδες, εσωτερικές ταραχές
- Μέσο (2000-1540, Θήβα): ικανοί ηγεμόνες, κατασκευή εγγειοβελτιωτικών έργων, κατάκτηση από Υξώς
- Νέο (1540-1075 Θήβα): εκδίωξη Υξώς,
      σημαντικοί φαραώ: Τούθμωσις Γ΄ (15ος, επέκταση ως Συρία),
                                          Ακενατών (14ος, μονοθεϊσμός-απέτυχε),
                                          Ραμσής Β΄ Μέγας (13ος, οικονομική άνθηση)
  12ος επιδρομές των λαών της θάλασσας
- 11ος -7ος παρακμή και υποταγή στους Ασσυρίους.
- πρώτο μισό 7ου ο Ψαμμήτιχος ελευθερώνει την Αίγυπτο
- 525 π.Χ. κεξ. υπό περσική κυριαρχία
- 333 π.Χ. κεξ. υπό μακεδονική κυριαρχία (Μ. Αλέξανδρος)
Πολιτισμός
- Γεωργία: σιτάρι, κριθάρι, οπωροφόρα, κηπευτικά, μπίρα, ψάρεμα, πάπυρος, λωτός.
- οικοδόμηση μνημειωδών κτηρίων.
- εμπόριο: εξαγωγή πλεονάσματος και εισαγωγή ξυλείας κλπ.
Θρησκεία: πολυθεϊσμός (Ρα, Ίσις, Όσιρις), μεταθανάτια ζωή
Γραφή: ιερογλυφικά (από 4η χιλ.! Στήλη της Ροζέτας, Champollion, 1822)
Επιστήμη: πρακτική αστρονομία και γεωμετρία, μαθηματικά, γνώσεις ανατομίας και ιατρικής.
Τέχνη: μνημειακός χαρακτήρας οικοδομημάτων (πυραμίδες, ναοί Λούξορ και Καρνάκ) και αγαλμάτων, τοιχογραφίες, μικροτεχνία.


@ Ερωτήσεις
1.    Με βάση το υλικό της 1ης πηγής της σελ. 21 να εξηγήσετε τη σημασία του Νείλου για τους Αιγύπτιους.
2.    Με βάση το υλικό της 2ης πηγής της σελ. 22 και τις ιστορικές σας γνώσεις να αναφέρετε (α) τις εξηγήσεις που έδιναν οι αρχαίοι για τις πλημμύρες του Νείλου και (β) γιατί οι πλημμύρες ήταν σημαντικές για τους Αιγύπτιους;




ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ

1 1. Ελληνική προϊστορία
         
ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

1.    Ποια πόλη θεωρείται η αρχαιότερη της Ευρώπης;
2.    Οι Κυκλάδες στην εποχή του Χαλκού. Ακμή, επαφές, παρακμή.
3.    Η μινωική Κρήτη.


1 Η μινωική Κρήτη



«μια ειρηνική κοινωνία που χαίρεται τη ζωή»

Χρονικά όρια
1900-1100 π.Χ.

Οργάνωση
- ανάκτορα (Κνωσός, Φαιστός, Μάλια)· ισχυρός ηγεμόνας (θαλασσοκρατορία)
- αστικός πολιτισμός
- επαφές με ανατολική Μεσόγειο και Αίγυπτο

Ιστορία
Καταστροφές ανακτόρων: 1700 (άγνωστη αιτία)
                                        1500 (πιθανόν η έκρηξη της Θήρας)
1500-1100 επικρατούν οι Μυκηναίοι









- γραφές (ιερογλυφική και Γραμμική Α΄)
- σημαντική η θέση της γυναίκας



Πολιτισμός

- λατρεία της θεάς της γονιμότητας· ιερός ο ταύρος (ταυροκαθάψια)· σύμβολο ο διπλός πέλεκυς








1 1.2 Ο μυκηναϊκός πολιτισμός
«ο πρώτος μεγάλος ελληνικός πολιτισμός»

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ
Σελίδες
1.    Ο πρώτος ελληνικός πολιτισμός· από πού πήρε το όνομά του;
2.    Ποια θεωρούνται τα πρώτα ελληνικά φύλα; Σημαντικές πόλεις.
3.    Από πού αντλούμε πληροφορίες για το μυκηναϊκό πολιτισμό;
4.    Γραμμική Β΄ γραφή.
5.    Οργάνωση και εξάπλωση των Μυκηναίων.
6.    Ποιοι ήταν οι «λαοί της θάλασσας»;
7.    Αίτια παρακμής.
8.    Μυκηναϊκός πολιτισμός.
65
65-66
66
66-67
67-71
71
71
71

Χρονικά όρια
1600-1100 π.Χ.

Οργάνωση
- μέγαρα σε ακροπόλεις (Μυκήνες, Άργος, Πύλος, Θήβα)· ισχυρός ηγεμόνας
- οι ισχυροί ηγεμόνες έλεγχαν περιοχές
- ανεπτυγμένο εμπόριο

Ιστορία
- εγκαθίστανται και ελέγχουν τον κεντρικό και νότιο ελλαδικό χώρο.
- τέλη 15ου  υποτάσσουν τους Κρήτες.
- 13ο αποικίζουν την Κύπρο και στρέφονται προς Φοινίκη και Παλαιστίνη· αργότερα προς Δυτική Μεσόγειο κι Εύξεινο Πόντο (τρωική εκστρατεία· μάλλον στα τέλη του 12ου)

Πολιτισμός
- γραφή (Γραμμική Β΄)
- κοινά στοιχεία: γλώσσα, θρησκεία, καθημερινή ζωή



- θολωτοί τάφοι


Θολωτοί τάφοι


Μυκήνες. Τομή και
κάτοψη του
θολωτού τάφου του Ατρέα.
¥

Μυκήνες. Θολωτός τάφος,
γνωστός ως "θησαυρός του Ατρέως".
¦


? Εργασίες
1. Με βάση το υλικό της 3ης πηγής (σελ. 67) και τις ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε:          

(α) τι είναι και πού βρέθηκαν οι πινακίδες της γραμμικής Β΄ γραφής και
(β) ποιες πληροφορίες παρέχουν στους ερευνητές για τους ανθρώπους που τις κατασκεύασαν.
2. Επεξεργασία των 4 (ανάλυση εικόνων), 5, 6, 7, 8 ασκήσεων του σχολικού βιβλίου.
























2. Η αρχαία Ελλάδα



1 2.1 Ομηρική εποχή (1100-750)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ
Σελίδες
1.    «Σκοτεινοί χρόνοι».
2.    Κατέβηκαν οι Δωριείς;
3.    Πότε και γιατί έγινε ο Α΄ αποικισμός;
4.    Ο ρόλος του οἴκου.
5.    Τα φυλετικά κράτη.
6.    Πολιτιστικά στοιχεία της ομηρικής εποχής (αλφαβητική γραφή, θρησκεία, επική ποίηση, γεωμετρική τέχνη).
76
77-78
78
80
81

82-83

- Σκοτεινοί χρόνοι (λιγοστές πηγές)· κύρια πηγή: ομηρικά έπη.
- Εποχή συνεχών μετακινήσεων των ελληνικών φύλων.

Χρονικά όρια:
1100-750

Κοινωνική και πολιτική οργάνωση
- Μονάδα κοινωνικής συγκρότησης ο οἶκος· δημιουργοί και δούλοι
- Φυλετικά κράτη (βασιλιάς, βουλή γερόντων, εκκλησία του δήμου)
- Γεωργία και κτηνοτροφία, περιορισμένο εμπόριο για κάλυψη ελλείψεων

Ιστορία:
Οι μετακινήσεις: 




·       1η Θεσσαλοί
·       2η Δωριείς (αρχές 11ου κεξ.)· ήρθαν από ΒΔ ή ήταν κάτοικοι ορεινών περιοχών που κατέλαβαν πεδινές εκτάσεις εκμεταλλευόμενοι την παρακμή των Μυκηναίων· η μετακίνησή τους δημιούργησε δημογραφικό πρόβλημα και προκάλεσε τον Α΄ αποικισμό (μέσα 11ου-9ος)





·        
Α΄ αποικισμός (μέσα 11ου-9ος)
Αιολείς, Ίωνες (Πανιώνιο), Δωριείς (δωρική εξάπολη)
Πολιτισμός
Θρησκεία: ίδρυση ιερών, δωδεκάθεο
Γραφή: αλφαβητική (αρχές 8ου αι.)
Τέχνη: επική ποίηση, κεραμική, μικροτεχνία (γεωμετρική τέχνη)

? Εργασίες
1. Με βάση το υλικό της 2ης πηγής (σελ. 77, Θουκυδίδης) να εξηγήσετε:          
(α) πότε και γιατί οι Βοιωτοί εγκαταστάθηκαν στην περιοχή που φέρει το όνομά τους; Πώς ονομαζόταν πριν η περιοχή αυτή;
(β) τι συνέβαινε στον ελλαδικό χώρο μετά τα τρωικά;
2. Με βάση το υλικό της 2ης πηγής (σελ. 77, Θουκυδίδης) και τις ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε: 
(α) πώς ονομάζεται από τους ιστορικούς το γεγονός στο οποίο αναφέρεται ο Θουκυδίδης, ποια τα χρονικά του όρια και τα αίτιά του;
(β) ποια ελληνικά φύλα μετανάστευσαν κατά τον α΄ ελληνικό αποικισμό και ποιες περιοχές αποίκισαν τελικά;
3. Με βάση το υλικό της 3ης πηγής (σελ.80-1) και τις ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε: 
(α) τι ήταν ο οἶκος;
(β) ποια η κοινωνική διαστρωμάτωση κατά τους σκοτεινούς χρόνους (ομηρική εποχή);     
    
Πώς μπορούμε να τεκμηριώσουμε τον πολιτικό ρόλο του λαού εκείνη την εποχή; Στην αρχή της Οδύσσειας η θεά Αθηνά με τη μορφή του Μέντη, ενός πατρικού φίλου του Οδυσσέα, παρουσιάζεται στον Τηλέμαχο και χωρίς να του ανακοινώσει το σχέδιο των θεών για την επιστροφή του Οδυσσέα στην πατρίδα, τον παροτρύνει να αναζητήσει τον πατέρα του, αφού πρώτα συγκαλέσει το λαό της Ιθάκης σε συνέλευση, για να καταγγείλει τη συμπεριφορά των μνηστήρων. Πράγματι, την επομένη ο Τηλέμαχος συγκαλεί συνέλευση και μπροστά στους Ιθακήσιους καταγγέλλει την ασυδοσία των μνηστήρων. Τα αίματα ανάβουν και κάποια στιγμή ο Μέντορας, φίλος του Οδυσσέα, παίρνει το λόγο…(β, 224-241)

Αὐτὰ σὰν εἶπε, κάθισε· κι εὐτὺς σηκώθη ὀμπρός τους
ὁ Μέντορας ποὺ σύντροφο ὁ λαμπρὸς Δυσσέας τὸν εἶχε,
καὶ φεύγοντας στὰ χέρια του τὸ σπιτικό του ἀφῆκε,
ὅλοι ν' ἀκοῦν τὸ γέροντα, καὶ νὰ φυλάη τὰ πάντα·
ἐκεῖνος μὲ καλογνωμιὰ ξαγόρεψέ τους κι εἶπε·
“Ἀκοῦστε με τὸ τί θὰ πῶ, Θιακήσοι. Πιὰ κανένας
ἂς μὴ μᾶς ἔρθη βασιλιάς, καλόβουλος καὶ δίκιος
καὶ πρόσχαρος, παρὰ σκληρὸς καὶ κακοπράχτης νά 'ναι,
ἀφοῦ τὸ θεϊκὸ Ὀδυσσέα κανένας δὲ θυμᾶται,
μὲς στὸ λαὸ ποὺ σὰ γονιὸς μ' ἀγάπη τὸν κυβέρνα.
Καὶ δὲ θαμάζουμαι ἐτουνοὺς τοὺς ἄφοβους μνηστῆρες,
ποὺ ἔργατα παράνομα μὲ πονηριὲς σκαρώνουν·
ἂν αὐτοὶ τρῶν καὶ καταλοῦν τοῦ Ὀδυσσέα τὸ σπίτι,
μὲ τὴ ζωή τους παίζουνε, καὶ λὲν πὼς χάθη ἐκεῖνος.
Μὰ ἐσᾶς τοὺς ἄλλους, ποὺ βουβοὶ καθόσαστε, καὶ λόγο
δὲ βγάζετε ἐναντίο τους, νὰ τοὺς καταδαμάστε,
ἐσεῖς οἱ πάμπολλοι, αὐτουνοὺς τοὺς μετρητοὺς μνηστῆρες.”





1 2.1 Αρχαϊκή εποχή (750-480)


ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ
Σελίδες
1.    Η πόλη-κράτος και η σημασία της στον ελληνικό πολιτισμό.
2.    Ο ομηρικός κόσμος κλονίζεται…
3.    Ο Β΄αποικισμός (αίτια και διαφορές από τον Α΄αποικισμό).
4.    Η εξέλιξη των πολιτευμάτων.
84-86
87-88
88-89
92-94


                   ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΟΛΗΣ- ΚΡΑΤΟΥΣ



1. χώρος:
πόλις ή στυ (η πόλη και η ευρύτερη αγροτική περιοχή τριγύρω)
2. πολίτευμα:
συμμετοχή των κατοίκων (πολιτών) στην άσκηση της εξουσίας
3. σκοποί:
ελευθερία, αυτονομία, αυτάρκεια






Θετικά
Αρνητικά
- ανάπτυξη αξιών: ελευθερία, πρωτοβουλία και συμμετοχή του πολίτη στα κοινά κλπ.
- πολιτισμικά επιτεύγματα: δημοκρατία, θέατρο, φιλοσοφία κλπ.
- ανάπτυξη τοπικιστικού πνεύματος ® συχνές εμφύλιες συγκρούσεις
- εμπόδιο στην οργάνωση ενιαίου ελληνικού κράτους









*   Η κρίση του ομηρικού κόσμου…
- Τέλη 9ου: πληθυσμιακή αύξηση, άνοδος ευγενών, περιορισμός βασιλικής δύναμης ® νέα κοινωνικοοικονομική κρίση.

…και η αντιμετώπισή της:
·       Ανάπτυξη βιοτεχνίας κι εμπορίου (Αθήνα)[1]
·       Κατακτητικοί πόλεμοι (Σπάρτη)
·       Αποικισμός (Κόρινθος, Χαλκίδα, Μέγαρα)


*   Β΄ αποικισμός (8ος-6ος)
- ελληνική επέκταση στα όρια του τότε γνωστού κόσμου (από τις ακτές της Ισπανίας ως τις ανατολικές ακτές του Ευξείνου Πόντου)
- εξάπλωση αλφαβήτου
- χρήση νομίσματος
- ανάπτυξη δουλείας

Διακόσμηση κεραμικού με το αλφάβητο (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα, Νο 9146)


Διαφορές των δύο αποικισμών


Α΄ αποικισμός
Β΄ αποικισμός
Χρονικά όρια
μέσα 11ου-9ος
8ος-6ος
Αίτια
επικράτηση Δωριέων
κρίση του ομηρικού κόσμου
Έκταση
ακτές Μικρασίας
σε όλα σχεδόν τα παράλια της Μεσογείου και του Εύξεινου Πόντου







*   Πολιτεύματα

Αίτια διεκδίκηση εξουσίας και πολιτειακής μεταβολής
Πολιτεύματα

Βασιλεία
â
Αύξηση πλούτου και δύναμης ευγενών                                          ®
Αριστοκρατία
â
Κοινωνικοί ανταγωνισμοί: 1. πλούτος εμπόρων και βιοτεχνών και
                                              2. οπλιτική φάλαγγα  
7ος-6ος νέες ταραχές ® κωδικοποίηση δίκαιου (βάση το εισόδημα) ®                              

Ολιγαρχία ή τιμοκρατία
â
Ηγέτες των κατώτερων τάξεων                                                    ®
Τυραννίδα
â
τέλη 6ου: τέλος τυραννίδων, ξανά ολιγαρχίες ή μεταρρυθμίσεις     ®
Δημοκρατία


Πολιτισμός
Θρησκεία: πανελλήνια ιερά (Δελφοί, Ολυμπία, Δήλος)
Τέχνη: λυρική ποίηση (ή μελική· έκφραση συναισθημάτων και βιωμάτων του δημιουργού, προσωπική ποίηση), κεραμική (ερυθρόμορφος-μελανόμορφος ρυθμός), εμφάνιση πεζού λόγου (φυσικοί φιλόσοφοι, Ιωνία)

Οι περσικοί πόλεμοι (Μηδικά)
Αφορμή: ιωνική επανάσταση[2] (499-494)

τα γεγονότα…
τα αίτια…
…και η σημασία τους
α΄ απόπειρα: καταστροφή περσικού ναυτικού στον Άθω (492)
προσπάθεια επέκτασης των Περσών στον ελλαδικό χώρο

δημιουργία κοινής ιστορικής μνήμης, πανελλήνια ιδέα
α΄ εκστρατεία: ήττα των Περσών στο Μαραθώνα (490)
τιμωρία
Ερετριέων και Αθηναίων
β΄ εκστρατεία: Θερμοπύλες, Σαλαμίνα, Πλαταιές (480)
κατάκτηση όλου του ελληνικού χώρου
επιχείρηση Καρχηδονίων στη Σικελία: Ίμερα (480)
προσπάθεια επέκτασης των Καρχηδονίων στη Σικελία



Χρονολογία
Πέρσες
Έλληνες
Γεγονός
Αποτέλεσμα
499-494


Ιωνική επανάσταση
Ήττα των Ιώνων
492

Μαρδόνιος

Καταστροφή στόλου στον Άθω
Υποχώρηση Περσών· υποταγή Μακεδόνων και Θρακών
490
Δάτις και Αρταφέρνης
Μιλτιάδης
Μαραθώνας

Ήττα των Περσών
480

Ξέρξης
Λεωνίδας

Θεμιστοκλής
Θερμοπύλες
Αρτεμίσιο
Σαλαμίνα
Ήττα των Ελλήνων
Υποχώρηση
Ήττα των Περσών
479
Μαρδόνιος
Παυσανίας
Πλαταιές
Ήττα των Περσών


[1] Η παραγωγή, ανάλογα με τα στάδια της δημιουργίας των αγαθών, διακρίνεται στην πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή παραγωγή.
Η πρωτογενής παραγωγή αφορά αγαθά που προέρχονται κατ' ευθείαν από τη φύση (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, δασοπονία, θήρα, μεταλλεία). π.χ. κρέας, ψάρια, κ.λπ.
Η δευτερογενής παραγωγή αφορά αξιοποίηση αγαθών της πρωτογενούς παραγωγής, που χαρακτηρίζονται έτσι ως πρώτες ύλες στη μεταποίηση αυτών σε νέες μορφές αγαθών. Ανάλογα με τα μέσα που χρησιμοποιούνται και τον τρόπο που ακολουθείται για την μεταποίηση των πρώτων υλών, έχουμε τους κλάδους:
- Xειροτεχνία (παραγωγή με μόνη τη χειρονακτική εργασία)
- Bιοτεχνία (παραγωγή με χειρονακτική εργασία βοηθούμενη από μηχανές) και
- Bιομηχανία (παραγωγή εξ ολοκλήρου από σύγχρονα μηχανήματα, χαρακτηριζόμενη μαζική παραγωγή, όπου και εφαρμόζονται διαρκώς νέα συστήματα ανάπτυξης.).
Η τριτογενής παραγωγή αναφέρεται σε παρεχόμενες υπηρεσίες - παροχή υπηρεσιών όπως είναι το εμπόριο, η υγεία, η εκπαίδευση, οι μεταφορές, ο τουρισμός, οι τράπεζες, οι επικοινωνίες, οι ασφάλειες, τα ελεύθερα επαγγέλματα κ.λπ., από τις δραστηριότητες των οποίων αυξάνεται η χρησιμότητα των παραγομένων αγαθών της πρωτογενούς και δευτερογενούς παραγωγής.
Σημειώνεται ότι: τα αγαθά της πρωτογενούς παραγωγής που χρησιμοποιούνται στη δευτερογενή παραγωγή χαρακτηρίζονται γενικά ως "πρώτες ύλες". Επίσης τα παραγόμενα αγαθά της πρωτογενούς και δευτερογενούς παραγωγής χαρακτηρίζονται γενικά προϊόντα, σε διαστολή των παραγόμενων της τριτογενούς παραγωγής που καλούνται γενικά "υπηρεσίες", ή "άυλα αγαθά", ή "άυλα προϊόντα".

[2] B & R σελ. 147-8. Ηρόδοτος V 30-1, 34-35, 97, 99-102, VI 14-16, 31-32.






                     ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ





1. Γιατί «κλασική» εποχή;
2. Ποια πόλη πρωταγωνίστησε στα ελληνικά πράγματα μετά τα Μηδικά;
3. Πολιτική και πολιτικοί στην Αθήνα μετά τα Μηδικά.
4. Περικλής: κύριοι άξονες της πολιτικής του.
5. Οι λειτουργίες.
6. Ο Πελοποννησιακός πόλεμος.
7. Η κρίση της πόλης-κράτους.
8. Πανελλήνια ιδέα: Γοργίας, Ισοκράτης, Δημοσθένης.
9. Ο Φίλιππος και η ένωση των Ελλήνων.
10. Μ. Αλέξανδρος
11. Κύρια πολιτιστικά επιτεύγματα της κλασικής εποχής
12. Ο Ελληνισμός στη Μεσόγειο






Πρωταγωνιστής η Αθήνα· δύο κατευθύνσεις: πόλεμος με τους Πέρσες και αύξηση πολιτικής δύναμης
- Αύξηση της αθηναϊκής ισχύος: ίδρυση Α΄ Αθηναϊκής συμμαχίας (Δηλιακή, 478-7 π.Χ.)·  επιφυλακτική στάση συμμάχων και Σπαρτιατών.
- Σύγκρουση φιλολακωνικής και δημοκρατικής μερίδας στην Αθήνα: Κίμων, η φιλολακωνική πολιτική του αποτυγχάνει, υπερίσχυση δημοκρατικών (ηγέτης: Εφιάλτης) και εξοστρακισμός Κίμωνα (461)· δολοφονία Εφιάλτη και άνοδος Περικλή.
- Μεταφορά συμμαχικού ταμείου στην Αθήνα (454) ® αθηναϊκή ηγεμονία.


·       449 Καλλίειος ή Κιμώνειος ειρήνη (τέλος πολέμων με τους Πέρσες)
·       445 Τριακοντούτεις σπονδές με τους Σπαρτιάτες (Περικλής)






*   Η εποχή του Περικλή (χρυσοῦς αἰών)

- επέκταση των δημοκρατικών θεσμών (αποζημίωση σε δικαστές, κληρωτούς άρχοντες κλπ.)
- υποστήριξη πολιτιστικής ανάπτυξης (θεωρικά)
- επέκταση εμπορικής δραστηριότητας (Πειραιάς)


λειτουργίες (τριηραρχία, αρχιθεωρία, εστίαση, γυμνασιαρχία, χορηγία)


Ο πολιτισμός της εποχής του Περικλή βασιζόταν στην πίστη για την τελειότητα του κράτους που τα περιλαμβάνει όλα, που για το καλό του οι πολίτες έπρεπε να υποτάσσουν τα ατομικά τους συμφέροντα και να αφιερώνουν τη ζωή τους σε ίδιο βαθμό στον πόλεμο και την ειρήνη. (B και R, σελ. 288)














1. Με βάση το υλικό της παρακάτω πηγής να εξηγήσετε: 
(α) ποιες οι προθέσεις του αρχιστράτηγου Νικία σχετικά με την Σικελική εκστρατεία;
(β) ποιες οι προθέσεις και τα κίνητρα των Αθηναίων για την ίδια εκστρατεία;
ΘΟΥΚ 6.24.1–6.26.2[1]
Κίνητρα του αθηναϊκού λαού για την εκστρατεία – Οι τελικές αποφάσεις

Τόσα απάνω–κάτω είπε ο Νικίας, νομίζοντας πως με τον όγκο των δυσκολιών που πρόβαλε ή θ' απομάκρυνε τους Αθηναίους από το σχέδιό τους, ή, αν τον ανάγκαζαν να κάνει την εκστρατεία, θα ξεκινούσε κατοχυρωμένος όσο ήτανε δυνατό. Αυτοί όμως δεν κλονίστηκαν στη μεγάλη τους επιθυμία να εκστρατεύσουν από το τεράστιο κ' ενοχλητικό βάρος των προετοιμασιών, αλλ' αντίθετα τους άναψε η διάθεση περισσότερο, ώστε κατάντησε να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα· γιατί θεώρησαν πως τους είχε ορμηνέψει σωστά και ότι ο στρατός τώρα θα ήταν πιο ασφαλισμένος. Και τους έπιασε όλους μεγάλος πόθος να πάρουνε μέρος στην εκστρατεία, τους πιο ηλικιωμένους από τη μια με την ιδέα πως ή θα υποδούλωναν τα μέρη που πήγαιναν να χτυπήσουν ή τουλάχιστον πως τόσο μεγάλη δύναμη δεν μπορούσε να πάθει καμιά συμφορά, τους νέους στην ακμή της ηλικίας τους από την άλλη τους κυρίεψε η λαχτάρα να ιδούν και να γνωρίσουν από κοντά την άγνωστη χώρα, ελπίζοντας συγχρόνως πως θα επιζήσουν· το πλήθος του λαού στρεφόταν πρώτα στο άμεσο κέρδος του στρατιωτικού μισθού και δεύτερο στην κατάχτηση μιας ηγεμονίας, όπου θα υπήρχε πάντα ανάγκη μισθοφόρων. Έτσι από το γενικό ρεύμα της ορμής της πλειοψηφίας, κ' εκείνος ακόμα που δεν εννοούσε την επιχείρηση φοβόταν μήπως αν σηκώσει το χέρι του σε αρνητική ψήφο θεωρηθεί εχτρός της πολιτείας κ' έτσι καθόταν ήσυχος.


[1] Μτφρ. Ε. Λαμπρίδη.




ΘΟΥΚ 6.30.1–6.32.2
 Η αναχώρηση του στόλου για τη Σικελία
Ύστερα απ' αυτά, στα μισά πια του καλοκαιριού, άρχισαν να ξεκινάν για τη Σικελία. Στα περισσότερα καράβια των συμμάχων και στα φορτηγά που μετέφεραν το σιτάρι και σ' άλλα πλεούμενα κι όλη την άλλη νηοπομπή που ακολουθούσε την εκστρατεία είχε δοθεί η εντολή να μαζευτούνε στην Κέρκυρα με το σκοπό να περάσουν το Ιόνιο πέλαγος όλοι μαζί προς το ακρωτήρι Ιαπυγία· οι Αθηναίοι οι ίδιοι κι όσοι λίγοι σύμμαχοι βρίσκονταν στην Αθήνα κατέβηκαν στον Πειραιά την ορισμένη μέρα και μπήκαν ως πληρώματα στα καράβια γιατί επρόκειτο να σηκώσουν άγκυρα. Και μαζί τους κατέβηκε και σχεδόν ολόκληρος ο πληθυσμός σα να πούμε, της πολιτείας, τόσο οι πολίτες, όσο κ' οι ξένοι, οι εντόπιοι βέβαια για να ξεπροβοδίσει ο καθένας τους δικούς του, άλλοι συντρόφους, άλλοι συγγενείς, άλλοι γιους, και βάδιζαν μ' ελπίδες μαζί και θρήνους, ελπίζοντας να κυριέψουνε μεγάλα μέρη και κλαίγοντας από το φόβο μη δεν τους ξανάβλεπαν πια, γιατί στοχάζονταν σε πόσο μακρύ ταξίδι από τον τόπο τους τούς έστελναν.
Και τη στιγμή εκείνη, στο σημείο που ήταν πια να χωριστούν για να ριχτούνε στον κίντυνο, τους έρχονταν στο νου η φοβέρα του πολέμου περισσότερο παρά την ώρα που ψήφιζαν για την εκστρατεία· έπαιρναν όμως πάλι κουράγιο από το θέαμα, βλέποντας με τα ίδια τους τα μάτια πόσο μεγάλα και δυνατά ήταν όλα. Οι ξένοι πάλι και το υπόλοιπο πλήθος πήγαιναν να θαμάξουν με την ιδέα πως ήταν κάτι αξιομνημόνευτο, κι απίστευτο και με τη φαντασία ακόμα. Γιατί αυτός ο στόλος και ο καταρτισμός του ήταν ο πρώτος που ξεκινούσε από μια μόνο πολιτεία με αποκλειστικά ελληνικές δυνάμεις και ήταν ο πιο πολυέξοδος και ο πιο λαμπρά καταρτισμένος απ' όλους που είχαν εκστρατεύσει ποτέ ως την εποχή εκείνη. Σε αριθμό καραβιών και στρατιωτών δεν ήταν κατώτερες ούτε η εκστρατεία ενάντια στην Επίδαυρο με τον Περικλή, ούτε η άλλη στην Ποτείδαια με τον Άγνωνα· γιατί είχαν τότε πάει τέσσερις χιλιάδες βαριά αρματωμένοι στρατιώτες από την ίδια την Αθήνα και τρακόσιοι καβαλλάρηδες κ' εκατό πολεμικά, και αλλά πενήντα Χιώτικα και Μυτιληναίικα, κι ακόμα κι άλλοι σύμμαχοι πολλοί· αλλά είχαν ξεκινήσει για μικρό θαλασσινό ταξίδι και με πολύ πρόχειρη εξάρτυση· τούτη όμως η εκστρατεία ξεκινούσε με την προϋπόθεση πως θα κρατούσε πολύ καιρό, κ' ήταν εφοδιασμένη με όλα όσα θα χρειάζονταν και για τα δύο, για τα καράβια και για το πεζικό· το ναυτικό είχε προετοιμαστεί με μεγάλα έξοδα, τόσο της πολιτείας όσο και των πλοιάρχων κάθε πολεμικού, γιατί το δημόσιο από τη μια μεριά έδινε σε κάθε ναύτη μια δραχμή την ήμερα και προμήθεψε και τα καράβια χωρίς ξάρτια, εξήντα γοργοτάξιδα και σαράντα για τη μεταφορά του στρατού, και όλους τους κωπηλάτες γι' αυτά διαλέγοντας τους καλύτερους, ενώ οι πλοίαρχοι έδιναν πρόσθετο επίδομα στους θρανίτες από τους ναύτες, εξόν από το μισθό που έπαιρναν από το δημόσιο και σ' όλα τ' άλλα είχαν προμηθέψει πλούσιες γοργόνες και άλλα ξάρτια, και είχε δείξει ο καθένας ζήλο ως εκεί που δεν παίρνει να ξεχωρίσει το δικό του καράβι με κάποιο χτυπητό γνώρισμα και με τη γρηγοράδα του. Στο πεζικό πάλι είχαν οι άντρες ξεδιαλεχτεί από τους καταλόγους των πιο γενναίων και δυνατών νέων, και παράβγαιναν μεταξύ τους πολύ σοβαρά ποιος θα είχε τα καλύτερα άρματα και τα πιο ωραία στολίδια γύρω στο σώμα του. Και κατέληξε και μεταξύ τους να μαλώνουν στη δουλειά που είχε ταχθεί ο καθένας και θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει πως επρόκειτο περισσότερο για επίδειξη της δύναμης και του μεγαλείου της Αθήνας στους άλλους Έλληνες, παρά για προετοιμασία εκστρατείας ενάντια σ' εχτρούς. Γιατί αν λογάριαζε κανείς τι είχε ξοδέψει η πολιτεία από το δημόσιο ταμείο κι όσοι έπαιρναν μέρος στην εκστρατεία από τα δικά τους, η πολιτεία δηλαδή όσα είχε κι όλας πληρώσει κι όσα είχε δώσει να 'χουνε μαζί τους οι στρατηγοί που έστελνε, οι ιδιώτες πάλι όσα είχε ξοδέψει ο καθένας για τον προσωπικό του οπλισμό κι ο κάθε τριήραρχος για το καράβι του κι όσα έμελλε ακόμα να ξοδέψει, κ' εξόν απ' αυτά όσα ήταν επόμενο να είχε προμηθευτεί ο καθένας ανεξάρτητα από το μισθό που έπαιρνε από το δημόσιο, προμήθεια που θα του χρειάζονταν για το ταξίδι, με την ιδέα πως η εκστρατεία θα διαρκούσε πολύν καιρό κι ακόμη όσα πράματα έπαιρνε μαζί του κάθε έμπορος ή στρατιώτης που σκόπευε να πουλήσει στην ανάγκη, θα 'βρισκε πολλά τα τάλαντα που έβγαιναν από την πολιτεία. Και το εκστρατευτικό σώμα που ξεκινούσε στάθηκε πιο ξακουστό για το σάστισμα που προκαλούσε η τόλμη του και για το λαμπρό θέαμα που παρουσίαζε παρά για την υπεροχή του απέναντι σε κείνους που πήγαινε να χτυπήσει· φημίστηκε επίσης γιατί ήταν το μεγαλύτερο ταξίδι μεσ' από την ανοιχτή θάλασσα μακριά από την πατρίδα τους και γιατί το ανέλαβαν με την ελπίδα να καταχτήσουν τόσα μεγάλα μέρη σχετικά με όσα είχαν.
Όταν πια τα καράβια είχαν επανδρωθεί και είχαν φορτωθεί όλα όσα έμελλαν να 'χουν πριν ανοιχτούνε στο πέλαγο, σαλπίστηκε το σήμα για να γίνει σιωπή, και έκαναν τις προσευχές που ήταν οι συνειθισμένες πριν από κάθε θαλασσινό ταξίδι, όχι κάθε καράβι χωριστά, αλλά όλα μαζί, με το κανονάρχισμα ενός κήρυκα κι από μεγάλα δοχεία όπου είχαν ανακατέψει το κρασί κοντά σε όλα τα τμήματα του στρατού έκαναν σπονδές τόσο οι απλοί στρατιώτες όσο και οι αξιωματικοί, ανασύροντας την προσφορά με χρυσά και ασημένια κροντήρια. Κ' ένωσαν τη φωνή τους στις ίδιες προσευχές και το άλλο πλήθος οι άνθρωποι που τους έβλεπαν από τη στεριά, τόσο οι πολίτες όσο κι όποιοι άλλοι ήθελαν το καλό τους. Κι αφού τραγούδησαν τους παιάνες και τελείωσαν οι σπονδές ανοίχτηκαν στο πέλαγο, και ξεκινώντας πρώτα στη σειρά το ένα καράβι πίσω από το άλλο, άρχισαν ύστερα να παρατρέχουν ποιο θα φτάσει πρώτο στην Αίγινα. Έτσι βιάζονταν αυτοί να πάνε στην Κέρκυρα, όπου στο μεταξύ συγκεντρώνονταν και τα στρατεύματα των συμμάχων.

? Ερωτήσεις
1. Με βάση το υλικό της παρακάτω πηγής να εξηγήσετε: 
(α) για ποιους λόγους οι Συρακούσιοι αποφάσισαν να σκοτώσουν το Νικία;
(β) ποια η τύχη των αθηναίων αιχμαλώτων;
(γ) ποια η άποψη του ιστορικού για την έκβαση της εκστρατείας;






ΘΟΥΚ 7.86.1–7.87.6
Η τύχη των αθηναίων αιχμαλώτων και των δύο στρατηγών – Γενική αποτίμηση της εκστρατείας
Αφού συγκεντρώθηκαν τότε οι Συρακούσιοι κ' οι σύμμαχοί τους, παίρνοντας μαζί τους όσους μπόρεσαν περισσότερους από τους αιχμαλώτους, καθώς και τα λάφυρα, ξεκίνησαν πίσω για την πολιτεία. Τους άλλους Αθηναίους κι όσους έπιασαν από τους συμμάχους τους, τους κατέβασαν αμέσως στα λατομεία, θεωρώντας πως ήταν ο πιο σίγουρος τόπος να τους κρατήσουνε φυλακισμένους. Το Νικία όμως και το Δημοσθένη[1], μ' όλο που ο Γύλιππος[2] δεν το ήθελε, τους έσφαξαν. Γιατί ο Γύλιππος θεωρούσε πως θα ήταν ένδοξο κατόρθωμα, αν, πρόσθετα στις άλλες του επιτυχίες, έφερνε στους Λακεδαιμονίους και τους δυο στρατηγούς που είχε νικήσει. Και σύντυχε ο ένας τους, ο Δημοσθένης, να τους είναι ο πιο μισητός εχτρός, για όσα είχανε σταθεί στην Πύλο και στη Σφακτηρία, ο άλλος όμως, ακριβώς για τα ίδια γεγονότα, ο πιο αγαπητός· γιατί είχε δείξει μεγάλο ζήλο πείθοντας τους Αθηναίους να κλείσουν ειρήνη με τους Λακεδαιμονίους, ώστε ν' αφεθούν ελεύτεροι οι Λακεδαιμόνιοι στρατιώτες που είχαν συλληφθεί στο νησί. Γι' αυτό τον τιμούσαν οι Λακεδαιμόνιοι πολύ, κι αυτός, από μέρους του, τους είχε μεγάλη εμπιστοσύνη, γι' αυτό παραδόθηκε στο Γύλιππο. Αλλά μερικοί από τους Συρακουσίους φοβήθηκαν, έτσι διαδίδεται, μήπως, επειδή είχαν έρθει σ' επικοινωνία μαζί του, θα τα μαρτυρούσε αν τον εβασάνιζαν, και θα τους δημιουργούσε φασαρίες, τώρα που είχαν όλα τελειώσει καλά· άλλοι πάλι φοβούνταν, και περισσότερο απ' όλους οι Κορίνθιοι, μήπως δωροδοκήσει μερικούς, γιατί ήταν πλούσιος, και τον αφήσουνε να ξεφύγει, και κάποτε, εξ αιτίας του, τους γίνει κανέν' άλλο κακό. Γι' αυτό έπεισαν τους συμμάχους και τον σκότωσαν. Έτσι λοιπόν θανατώθηκε αυτός από κάποια τέτοια, ή παρόμοια αφορμή υποψίας, ο άνθρωπος που λιγότερο απ' όσους Έλληνες έζησαν στον καιρό μου άξιζε να φτάσει στην άκρα αυτή συμφορά· γιατί είχε φερθεί σ' όλη του τη ζωή ενάρετα σύμφωνα με τα καθιερωμένα.
Τους αιχμαλώτους στα λατομεία τους μεταχειρίστηκαν στην αρχή εξαιρετικά απάνθρωπα οι Συρακούσιοι. Γιατί καθώς ήτανε σε βαθύ λάκκο της γης και πολλοί μαζί σε στενό χώρο, τους έψηνε στην αρχή ο ήλιος και τους βασάνιζε η πνιγερή ζέστη, γιατί δεν είχαν σκεπή για σκιά· και οι φθινοπωρινές νύχτες που ακολούθησαν ήταν πολύ κρύες, και οι απότομες αυτές αλλαγές της θερμοκρασίας έφεραν πολλές αρρώστιες· κι όλα τους τυραννούσαν από τη στενότητα του χώρου, όπου τα έκαναν όλα στριμωγμένοι όλοι στο ίδιο μέρος· κι ακόμα χειρότερα γιατί οι νεκροί στοιβάζονταν ο ένας απάνω στον άλλο κοντά στους ζωντανούς, όσοι πέθαιναν από τις λαβωματιές τους ή από τις αρρώστιες του καιρού κι άλλους τέτοιους λόγους, και η βρώμα ήταν ανυπόφορη· εξόν απ' αυτά τους βασάνιζε η πείνα και η δίψα (γιατί έδιναν στον καθένα επί οχτώ μήνες ένα κύπελλο νερό την ημέρα και δυο κύπελλα αλεύρι), κι όλα τ' άλλα, όσα είναι επόμενο να υποφέρουν άνθρωποι ριγμένοι σε τέτοιον τόπο, τίποτα δεν έμεινε που να μην το πάθουν. Και πέρασαν έτσι κάπου εβδομήντα μέρες όλοι μαζί, έπειτα όμως έκτος από τους Αθηναίους, κι όσους τυχόν Σικελιώτες ή Ιταλιώτες είχαν πάρει μέρος στην εκστρατεία μαζί τους, όλους τους άλλους τους πούλησαν για δούλους. Είχαν πιαστεί αιχμάλωτοι όλοι μαζί, ακριβώς βέβαια θα ήταν αδύνατο να το καθορίσει κανείς, οπωσδήποτε όμως όχι λιγότεροι από εφτά χιλιάδες. Όλη αυτή η συμφορά ήταν η μεγαλύτερη που σύντυχε στο διάστημα του πολέμου αυτού, κ' εγώ τουλάχιστο θαρρώ και σ' όλες τις Ελληνικές πολεμικές επιχειρήσεις όσες ξέραμε απ' ακουστά, και που στάθηκε τόσο περίδοξη για τους νικητές και τόσο φοβερή γι' αυτούς που χαλάστηκαν· γιατί νικήθηκαν απ' όλες τις απόψεις, και ολοκληρωτικά, και κανένα τους πάθημα δεν ήτανε σχετικό και μικρό. Και χάθηκαν όλα σε μια, κατά πώς λένε, πανωλεθρία, και το πεζικό και ο στόλος και δεν έμεινε τίποτα που να μην καταστράφηκε, και πολύ λίγοι από τους πολλούς που ξεκίνησαν κατάφεραν να γυρίσουνε στην πατρίδα. Αυτά λοιπόν ήταν όσα έγιναν στη Σικελική εκστρατεία.


[1] Αθηναίοι στρατηγοί.
[2] Σπαρτιάτης στρατηγός.








*   Η κρίση της πόλης-κράτους
- στο εσωτερικό (οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα), στο εξωτερικό (ανταγωνισμοί) περσική παρέμβαση ® Κορινθιακός πόλεμος (395-386)
- Ανταλκίδειος ειρήνη (όροι: παράλια Μ. Ασίας και Κύπρος στους Πέρσες, αυτονομία ελληνικών πόλεων, Σπαρτιάτες τοποτηρητές της ειρήνης)
- Θηβαϊκή ηγεμονία (371 Λεύκτρα, 362 Μαντίνεια)

*   Πανελλήνια ιδέα (αντίβαρο στην εξαντλητική διαμάχη των ελληνικών πόλεων)
- Γοργίας[1] («Ὀλυμπιακός» λόγος), κύριος εκφραστής ο Ισοκράτης («Πανηγυρικός» λόγος)


[1] Τὰ μὲν κατὰ τῶν βαρβάρων τρόπαια ὕμνους απαιτεῖ τὰ δὲ κατὰ τῶν Ἑλλήνων θρήνους (Ἐπιτάφιος), Lesky, Ιστορία… 496.



1 σχόλιο:

  1. Οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα στην Μέση Ανατολή. Συνεργασίες & Αδιέξοδα
    http://iakovosal.blogspot.gr/2015/01/blog-post_13.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή